De eerste dodelijke gebeurtenis onder veiligheidsdiensten tijdens de protesten
Een vrijwillig lid van de Iraanse revolutionaire garde, onderdeel van de paramilitaire Basij-eenheid, kwam om het leven in een westelijke provincie. Dit gebeurde te midden van de toenemende protesten die ontstonden door de voortdurende economische problemen van de islamitische republiek. De Autoriteiten bevestigden donderdag dat dit de eerste fatale gebeurtenis onder de veiligheidsdiensten was tijdens de demonstraties.
De 21-jarige vrijwilliger werd woensdagavond gedood tijdens protesten in de stad Kouhdasht, gelegen ruim 400 kilometer ten zuidwesten van Teheran. Zijn overlijden kan mogelijk leiden tot een strengere reactie van de Iraanse autoriteiten. Terwijl de protesten in de hoofdstad zijn afgenomen, hebben ze zich uitgebreid naar andere provincies.
Reacties van de autoriteiten en schuldvraag
Het staatssopersorieuze agentuur IRNA meldde het overlijden van de garde, maar gaf verder geen details. Een Iraanse nieuwssite, Student News Network, die wordt gezien als dichtbij de Basij, beschuldigde direct de demonstranten van de dood van de garde. Volgens Saeed Pourali, afgevaardigd gouverneur van de provincie Lorestan, is de garde “gevallene bij de hand van relschoppers tijdens demonstraties in deze stad, ter verdediging van de openbare orde.”
Daarnaast zijn nog 13 leden van de Basij en politieagenten gewond geraakt. Pourali verklaarde dat de protesten voortkomen uit economische druk, inflatie en valutawisselkoersen. Hij benadrukte dat de stem van de bevolking serieus moet worden genomen, maar ook dat de eisen niet door winstzoekende groepen mogen worden misbruikt.
Locatie en aard van de protesten
De demonstraties begonnen in Kouhdasht en breidden zich uit naar andere regio’s. Iran’s reformistische president Masoud Pezeshkian heeft geprobeerd te signaleren dat onderhandelingen mogelijk zijn met de demonstranten. Toch erkent hij dat hij weinig kan doen vanwege de snelle waardevermindering van de Iraanse rial, die nu ongeveer 1,4 miljoen rials per dollar kost.
De protesten verwijzen naar de economische situatie en de onvrede over de wisselkoers. Ze vormen momenteel de grootste sinds 2022, toen de dood van Mahsa Amini’s in politiehechtenis leidde tot landelijke demonstraties. Amini was opgepakt vanwege het niet naleven van de hoofddoekvoorschriften.
Overheidsmaatregelen en arrestaties
De Iraanse regering riep woensdag een nationale vrije dag uit vanwege het koude weer, in een poging mensen uit de hoofdstad te laten blijven voor een lang weekend. Iran’s weekend is traditioneel op donderdag en vrijdag, met zaterdag als de dag van Imam Ali’s verjaardag, een feestdag voor veel inwoners.
Ook meldde de staatstelevisie de arrestatie van zeven personen. Vijf werden omschreven als monarchisten, de overige twee zouden verbonden zijn aan groepen uit Europa. Tevens is tijdens een andere operatie 100 smokkelpistolen in beslag genomen, zonder nadere toelichting.
Internationale context en recente ontwikkelingen
De protesten in Iran worden als de grootste sinds 2022 beschouwd, toen de dood van Mahsa Amini leidde tot landelijke demonstraties. De leiders van het land blijven onder druk staan door recente gebeurtenissen, zoals een Israëlische oorlog die 12 dagen duurde en waarbij Iran werd aangevallen. Ook de Verenigde Staten voerden bombardementen uit op Iraanse nucleaire installaties tijdens dat conflict.
De Iraanse regering heeft aangegeven dat het niet langer uranium verrijkt op enige locatie binnen het land, in een poging om de internationale gemeenschap te laten zien dat het openstaat voor onderhandelingen over het atoomprogramma en het versoepelen van sancties. Desalniettemin zijn de gesprekken met westerse landen uitgesteld, terwijl zowel de Amerikaanse president Donald Trump als de Israëlische premier Benjamin Netanyahu Iran waarschuwden tegen het hervatten van de nucleaire activiteiten.
