De context en voortgang van de verkiezingen
Myanmar is begonnen met een tweede stemronde voor haar eerste algemene verkiezingen sinds de machtsovername door het leger vijf jaar geleden. Deze verkiezingen worden verdeeld over meerdere fasen vanwege het voortdurende gewapende conflict in het land. Op 28 december vond de eerste ronde plaats in 102 van de 330 gemeenten, terwijl de laatste ronde gepland staat voor 25 januari, bijna twee maanden na de eerste stemming. Tijdens deze tweede ronde worden nog eens meer regio’s betrokken, waaronder delen van Sagaing, Magway, Mandalay, Bago en Tanintharyi, evenals de staten Mon, Shan, Kachin, Kayah en Kayin. Veel van deze gebieden werdenRecentelijk geconfronteerd met gewelddaden of blijven extra beveiligingsmaatregelen vereisen, wat de risico’s rondom de verkiezingen onderstreept.
Verdeling en structuur van het kiesproces
De verkiezingen worden in drie fasen gehouden vanwege het gewapend conflict. De eerste stemronde vond plaats op 28 december, terwijl de tweede nu bezig is. De laatste ronde is gepland voor 25 januari, hoewel 65 gemeenten vanwege gevechten niet deelnemen. Myanmar beschikt over een parlementair systeem met twee kamers, waarin 664 zetels verdeeld zijn. De partij met de meerderheid van stemmen kan de nieuwe president aanwijzen, die vervolgens een kabinet vormt en de regering leidt. De militaire macht is constitutioneel verzekerd van 25% van de zetels in beide kamers, zonder verkiezingsproces.
Reacties en standpunten over het verkiezingsproces
Maj. Gen. Zaw Min Tun, woordvoerder van de militaire regering, verklaarde op zondag dat de parlementen in maart worden bijeengeroepen en dat de nieuwe regering haar taken in april zal overnemen. Critici uiten echter twijfels over de vrijheidsgetrouwheid en eerlijkheid van de verkiezingen, die volgens hen vooral bedoeld zijn om de militaire heerschappij te legitimeren na de staatsgreep in februari 2021, waarbij de democratisch gekozen leider Aung San Suu Kyi werd afgezet.
De opkomst en de participatie
In de grote steden Yangon en Mandalay brachten kiezers hun stem uit in scholen, overheidsgebouwen en religieuze centra. Bezoekers van meer dan tien stemlocaties meldden dat het aantal stemmen aanzienlijk lager was dan tijdens de verkiezingen van 2020, toen lange wachtrijen gebruikelijk waren. Volgens de militaire regering waren er meer dan 24 miljoen kiesgerechtigden, circa 35% minder dan in 2020. Desalniettemin verklaarde de regering dat ongeveer 6 miljoen kiezers hun stem hadden uitgebracht, wat neerkomt op ongeveer 52% van de 11 miljoen stemgerechtigden in de eerste fase.
Myo Aung, de regionale minister van Mandalay, noemde de hogere opkomst in vergelijking met de eerste fase een teken dat dingen beter georganiseerd waren. Een stemmer uit Mandalay, Maung Maung Naing, liet weten dat hij vooral een regering wenst die het welzijn van de bevolking verbetert. Een onafhankelijke kandidaat uit Yangon’s Latha, Sandar Min, gaf aan dat ze ondanks critici toch besluit had deel te nemen, omdat ze met de overheid samen wil werken aan een vreedzaam toekomstbeeld voor het land.
De rol van de militaire ondersteunde partijen en het verkiezingsresultaat
Meer dan 4.800 kandidaten van 57 partijen strijden om zetels in nationale en regionale parlementen. Tijdens de eerste fase behield de door het leger ondersteunde Union Solidarity and Development Party (USDP) haar dominantie door bijna 90% van de beschikbare zitjes te winnen in de Pyithu Hluttaw, het lagerhuis. De partij behaalde eveneens een meerderheid in regionale parlementen. De partij van Aung San Suu Kyi, de Nationale Liga voor Democratie (NLD), deed niet mee omdat deze door de militaire overheid is ontbonden en haar leidster een gevangenisstraf van 27 jaar uitzit wegens vermeende verdachtmakingen die vaak als politiek gemotiveerd worden beschouwd.
Internationale reactie en kritiek
Tom Andrews, de speciale rapporteur voor mensenrechten bij de VN, noemde de verkiezingen op donderdag een „schijnvertoning” en gevoelige manier om de legitimiteit van het militaire regime te versterken. Hij stelde dat de stemming niet vrij of eerlijk kon worden genoemd, omdat duizenden politieke gevangenen worden vastgehouden, oppositiepartijen zijn ontbonden en journalisten worden onderdrukt. Volgens de Assistance Association for Political Prisoners zijn meer dan 22.000 mensen wegens politieke redenen gearresteerd en zijn sinds 2021 meer dan 7.600 burgers door veiligheidsdiensten gedood. De militaire macht heeft geleid tot wijdverspreide protesten die zich vervolgens hebben ontwikkeld tot een burgeroorlog.
Verder heeft een nieuwe verkiezingswet strenge straffen en beperkingen ingevoerd voor publieke kritiek op het proces. Volgens recente rapporten zijn meer dan 330 personen aangeklaagd onder de nieuwe regels, vooral voor het verspreiden van flyers of online activiteiten. Ook hadden verschillende oppositie- en etnische gewapende groepen aangekondigd het verkiezingsproces te willen verstoren. Op zondag werden in minstens vier van de 100 gemeenten aanvallen gemeld op stemlocaties en overheidsgebouwen, waarbij twee bestuursfunctionarissen het leven verloren, zoals gemeld door onafhankelijke media, waaronder Myanmar Now.
