De opgang van protesten en de reactie van de overheid
De protestgolf in Iran heeft bijna een week aangeduurd en leidde tot toenemende gewelddadige confrontaties tussen demonstranten en veiligheidsdiensten. Deze demonstraties begonnen als onrusten over economische problemen in Teheran en verspreidden zich snel naar afgelegen steden in provincies zoals Fars en Lorestan. Hier gingen de demonstranten de straat op om te protesteren tegen de islamitische leiders, waarbij ze slogans uitspraken tegen de heersende geestelijkheid. Hiermee stellen ze de steun van de bevolking aan het regime ter discussie.
Politieke en militaire reacties op de crisis
Ali Larijani, secretaris van de Raad voor Nationale Veiligheid, beweerde recent, zonder bewijs, dat Israël en de Verenigde Staten achter de escalatie van de protesten zouden zitten. De Iraanse parlementvoorzitter Mohammad Bagher Qalibaf reageerde op Twitter door te stellen dat de dreigementen van Donald Trump met militaire interventie de Amerikaanse bases in de regio tot doelwit maken. Op sociale media stelde Trump dat de Verenigde Staten Iran zouden helpen als het land gewelddadig het protest onderdrukt, zonder verdere specificaties.
Historische context en recent militair optreden
In juni toonden Iraanse leiders samen met het volk een united front tijdens een 12-daagse aanval op Iran door Israëlisch leger en evenals de Amerikaanse militaire steun, waarbij meer dan duizend mensen waaronder topmilitairen en nucleare wetenschappers het leven verloren. Deze confrontatie verwoestte essentiële nucleaire faciliteiten. Kort daarna, na een ontmoeting met Israëlische premier Netanyahu, deed Trump opnieuw een dreigement om Iran fysiek te incidenteren, mochten de Iraanse nucleaire en missileprogramma’s worden hervat of uitgebreid.
De relatie met Venezuela en de binnenlandse politieke spanningen
De arrestatie van Venezolaans president Nicolás Maduro, die goede banden onderhield met Tehran, heeft ook de Iraanse politieke elite geërgerd. Het regime noemde deze handeling ‘een duidelijk voorbeeld van statsterrorisme’. Ondanks dat Iran zich vorig jaar als eensgezind verschenen tijdens de oorlog met Israël en de VS, lijkt de internaluniteit nu minder eendrachtig. Volgens Sanam Vakil van Chatham House, is de steun onder Iraniërs nog altijd aanwezig, ondanks de interne uitdagingen en de complexe politieke situatie.
Economische crisis en maatschappelijke onrust
Voor de protesten begon, was de Iraanse economie al in ernstige problemen door internationale sancties, stijgende inflatie en de devaluatie van de nationale valuta ten opzichte van de dollar. Hierdoor hadden families moeite om de dagelijkse kosten te dekken en zagen ze hun spaargeld in waarde dalen. Bovendien leidde een water- en energiecrisis in het voorgaande jaar tot tekorten aan drinkwater en stroomstoringen.
Overheidsreacties en de situatie op het terrein
President Masoud Pezeshkian erkende dat de problemen onder meer het gevolg zijn van de economische malaise en stelde voor dat het ministerie van Binnenlandse Zaken met protestleiders zou moeten praten. Hij waarschuwde dat de negatieve cursussen niet de schuld zijn van buitenlandse staten, maar van het regime zelf, en benadrukte het belang van goede overheidszorg voor het vertrouwen van de bevolking. Onderzoek van de Hengaw-organisatie meldde dat tijdens de protesten ten minste tien mensen zijn gedood door veiligheidsdiensten, wat de beperkte controle van de overheid op het protestaanzet aangeeft.
De impact van politieke en economische spanningen
Analisten stellen dat de situatie niet eenvoudig te beoordelen is als puur economisch of politiek. Milani van Stanford benadrukt dat de regime intrinsieke corruptie en inefficiëntie oorzaak zijn van de crisis die de bevolking ervaart. Terwijl de Iraanse samenleving zich in een staat van voortdurende onzekerheid bevindt, blijven de lopende conflicten en de dreigende interventies door externe machten een grote invloed uitoefenen.
De toekomst van het protest en de rol van de hoogste leiders
De vraag of de protesten zullen toenemen en zich verder uitbreiden, of juist onder dwang zullen worden onderdrukt, hangt af van de houding van de hoogste autoriteit: Ayatollah Khamenei. Tot nu toe heeft hij geen publiek commentaar geleverd over de gewelddaden of demonstraties. Analisten verwachten dat het regime mogelijk een ‘verbrande aarde’-strategie toepast ter onderdrukking van de onrust.
