Nieuwe protesten uit angst voor onderdrukking
Op vrijdag hebben demonstranten massaal de straat opgezocht in steden door heel Iran, ondanks waarschuwingen van de leiders van het land over streng straffen en de verklaringen van mensenrechtenorganisaties over niet-geregistreerde dodelijke incidenten. De protesten begonnen bijna twee weken geleden, aanvankelijk uit onvrede over de economische situatie toen de roepie instortte en de inflatie vorige week piekte. Inmiddels zijn ze uitgegroeid tot een van de grootste uitdagingen sinds de oprichting van de Islamitische Republiek 47 jaar geleden, waarbij duizenden mensen in grote en kleinere steden eisten dat de regering wordt afgezet.
Reactie van de leiders en het geweld
De hoogste autoriteit in Iran, Grootayatollah Ali Khamenei, gaf tijdens een vurige toespraak op vrijdag een harde toon aan en stelde dat de Islamitische Republiek niet zal teruggeven bij binnenlandse protesten of externe druk. Analisten voorzien dat deze houding de veiligheidsdiensten zal aanzetten tot nog gewelddadiger optreden tegen de demonstranten. Mahmood Amiry-Moghaddam, directeur van de Iraanse Mensenrechtenorganisatie Iran Human Rights, uitte zorgen over een toename van brutaliteit na de afsluiting van het internet.
Hedendaags geweld en dodental
Volgens een rapport van Iran Human Rights, dat vrijdag werd uitgebracht, zijn in de afgelopen twee weken minstens 51 mensen gedood, onder wie acht kinderen, verspreid over elf provincies. Amnesty International bevestigde die dag dat de Iraanse autoriteiten opnieuw opzettelijk het internet afsloten om de omvang van de mensenrechtenschendingen te verbergen. Video’s die vrijdag via social media en geolocaties door NBC News werden geïdentificeerd, tonen grote menigten in Mashhad en Teheran die slogans uitten tegen Khamenei. Sommige protestanten lijken gebruik te maken van Starlink, Elon Musk’s satelliet-internetdienst, om het internetverof te omzeilen, opvallend aangezien dergelijke terminals tijdens eerdere protesten in 2022 en 2023 naar Iran werden gesmokkeld.
Gewelddadige confrontaties en aanval op infrastructuur
Social mediabeelden sinds donderdag suggereren dat de veiligheidsdiensten een harde en bloederige aanpak hebben ingezet in het hele land. Sommige protesten werden tegengehouden door aanvallen op overheidsgebouwen, zoals bevestigd door Amiry-Moghaddam, die sprak over intens gebruik van geweld in Karaj, ten westen van Teheran. Een video uit Fardis toont meerdere lijken op een bloedbedekt vloer, terwijl de filmer zegt dat schoten met oorlogsbewapens werden gebruikt om mensen te doden. NBC News kon niet onafhankelijk bevestigen dat deze beelden authentiek zijn. Een andere videobeeld toont dat het gemeentehuis in Karaj in brand staat.
Regionale escalaties en incidenten
Naar verluidt braken na de vrijdaggebeden gewelddadigheden uit in Zahedan, in het zuidoosten van Iran. De veiligheidsdiensten openden het vuur op demonstranten, volgens de Hengaw Organization for Human Rights, een Koerdische waakhond die de mensenrechtenschendingen in Iran observeert. Zahedan huisvest een grote gemeenschap van de Baluch-minderheid en was in 2022 ook het toneel van protesten waarbij meerdere mensen door veiligheidsbeambten werden beschoten tijdens wat bekend werd als “Bloody Friday”.
Reacties van internationale leiders en de Amerikaanse positie
In dezelfde periode herhaalde voormalig president Donald Trump zijn waarschuwing dat de Iraanse leiders niet mogen schieten op demonstranten, anders zal de VS zich mengen. Tijdens een bijeenkomst met oliemagnaat en journalisten stelde hij dat de Amerikaanse reactie krachtig zal zijn zonder inzet van troepen op de grond. Later herhaalde hij dat de VS bereid zijn om zich te mengen als Iran stopt met het doden van burgers.
De Amerikaanse staatssecretaris Marco Rubio benadrukte via X dat de VS de moedige Iraanse bevolking steunt. Europese leiders, zoals de Britse premier Keir Starmer, de Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz, veroordeelden in een gezamenlijke verklaring het geweld en riepen Iran op zich te beperken en vreedzaam verzet toe te staan. Zij benadrukten dat de Iraanse overheid de verantwoordelijkheid heeft voor de bescherming van haar burgers en het garanderen van vrijheid van meningsuiting en vreedzame demonstraties.
Weerstand en de onafgebroken protestbeweging
Volgens analisten zullen de protesten waarschijnlijk niet snel voorbijgaan. Ali Vaez van het International Crisis Group merkt op dat elke nieuwe golf van protest vaak wordt overschaduwd door bredere onvrede over het systeem. Hij stelt dat de Iraanse overheid repressie kan uitoefenen zonder de onderliggende politieke, sociale en economische problemen op te lossen.
