Internationale spanningen en militaire dreigingen
Op zondag waarschuwde Iran president Donald Trump dat militaire bases van Israël en de Verenigde Staten in de regio als «legitieme doelen» kunnen worden beschouwd. Deze waarschuwing volgde op Trumps dreigement om Iran aan te vallen als protesten die de theocratische regering uitdagen, zouden voortduren en mogelijk tot dodelijke confrontaties leiden.
Volgens gegevens van het in de Verenigde Staten gevestigde Human Rights Activists News Agency zijn minstens 116 mensen omgekomen sinds de protesten twee weken geleden zich begonnen. Ondanks een steeds agressievere aanpak door de autoriteiten gingen de demonstraties in Iran het hele weekend door.
Het verloop van de protesten en de overheidssituatie
De Iraanse parlementvoorzitter Mohammad Baqer Qalibaf verklaarde op zondag in een televisie-uitzending dat, in het geval van een militaire aanval door de Verenigde Staten, zowel de bezette gebieden als Amerikaanse militaire en maritieme centra als «legitieme doelen» zullen worden beschouwd. Hierbij refereerde hij specifiek aan Israël als het bezette gebied.
Hij benadrukte dat binnen het kader van legitieme zelfverdediging niet alleen wordt gereageerd na een aanval, maar dat de Iraanse militaire strategie proactief is.
Regeringsreactie op de protesten en politieke context
Trump had eerder opgeroepen tot militaire ingrepen indien Iran de protesten zou neerslaan. Tijdens een toespraak op vrijdag waarschuwde hij: «Jullie moeten niet beginnen met schieten, want wij zullen ook schieten.» Op zaterdag uitte hij op het sociale platform Truth Social dat de protestanten in Iran naar «VRIJHEID» streven, mogelijk alsof nooit tevoren, en dat de Verenigde Staten klaarstaan om te helpen.
Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwde separaat dat wanneer Trump zegt dat hij iets zal doen, hij dat serieus bedoelt.
Oorzaak en ontwikkeling van de protesten
De protesten, die begonnen vanwege economische redenen zoals de scherpe val van de nationale munt en de hoge inflatie, zijn inmiddels uitgegroeid tot een van de grootste uitdagingen in de 47-jarige geschiedenis van de islamitische republiek. Duizenden Iraniërs zijn de straat opgegaan om de oplossing van de heersende clerus te eisen.
Op zondag veroordeelde de Iraanse president Masoud Pezeshkian in een toespraak op de staatszender de Verenigde Staten en Israël, en beschuldigde hen van het zaaien van chaos en wanorde in Israël. Hij riep burgers op zich te distantiëren van «opstanden en terroristen».
Repressie en arrestaties
Generaal Ahmad Reza Radan, commandant van de Iraanse politie, meldde dat er inmiddels een «versterkte» reactie op de protesten is ingezet. Volgens het semi-officiële Tasnim-agency zijn er op zaterdag meerdere arrestaties verricht. Hoewel de Iraanse overheid geen exacte aantallen heeft vrijgegeven, meldt het Human Rights Activists News Agency dat tot dusver minstens 2.638 mensen zijn gearresteerd in 574 protestlocaties in 185 steden.
De openbare aanklager van Iran, Mohammad Movahedi Azad, stelde dat protesteerders als «vijanden van God» worden beschouwd, een straf die in Iran leidt tot de doodstraf. De arrestaties en de repressie worden ook via het internet bemoeilijkt door voortdurende black-outs, zoals gemeld door NetBlocks. Amnesty International noemt deze black-outs een poging van de autoriteiten om de ernst van de mensenrechtenschendingen onder het tapijt te vegen.
Informatievoorziening en protestactiviteiten
De Iraanse staatspers bericht dat geheime diensten sms-berichten versturen naar personen die worden verdacht van het bijwonen van «illegale bijeenkomsten». Daarbij worden locatiegegevens gebruikt om deelnemers te identificeren, en het dragen van maskers biedt geen garantie voor onopvallendheid.
De internetuitval bemoeilijkt het internationale mediaonderzoek naar de mate van de protesten. Echter, beelden die door NBC News zijn bevestigd, tonen honderden demonstranten in Teheran, die clappen en de naam van hun land roepen. Verschillende video’s tonen mensen die in diverse vierkante gebieden demonstreren, muziek maken en vlaggen en fakkels gebruiken.
Het is onduidelijk of de beelden op vrijdag of zaterdag zijn gemaakt. Volgens pro-revolutionaire media op Teherans media was de nacht van zaterdag relatief kalm en hebben veiligheidsdiensten volgens hen «de relschoppers terug in hun hok gedreven».
Reacties van oppositie en invloed van exiled leiders
Reza Pahlavi, de in ballingschap levende zoon van de late Iraanse koning Mohammad Reza Pahlavi, moedigde de protestanten op zondag verder aan, nadat hij eerder had opgeroepen zich voor te bereiden om centrale pleinen in Iraanse steden te bezetten.
Hij, die in de Verenigde Staten woont en door sommige demonstranten als een symbool wordt gezien, posteerde op X (voorheen Twitter) dat Trump hen zou steunen en dat hij «binnenkort bij de protesten zal staan».
