Veranderingen in de situatie na meer dan twee weken onrust
De massale protesten die Iran meer dan twee weken lang schokten, lijken aanzienlijk te zijn afgenomen. President Donald Trump heeft zijn eerdere dreigementen om militair in te grijpen en het ernstige geweld of de executies van demonstranten te stoppen, ingetrokken. Op vrijdag uitte hij via Truth Social zijn waardering voor het feit dat alle geplande hangingen, waaronder meer dan 800 die gepland waren voor de dag ervoor, waren geannuleerd door de Iraanse leiding. Hiermee zette hij een abrupt einde aan zijn eerdere toon, waarin hij dreigde met mogelijke militaire actie.
Politieke en publieke reacties op de protesten
Op dinsdag riep Trump Iraniërs op om door te gaan met protesteren en te proberen grote instellingen over te nemen, onder de belofte dat hulp onderweg was. De Iraanse justitie meldde donderdag dat een man, die mogelijk de eerste executie zou ondergaan, niet de doodstraf zou krijgen. De Witte Huis heeft echter geen bron gegeven voor de claim dat 800 mensen zijn gespaard. Volgens het semi-officiële Iraanse Fars-nieuwsagentschap was de straatonrust zaterdag grotendeels Onderdrukt, terwijl de hoogste leider, Ayatollah Ali Khamenei, zei dat belangrijke agitatoren waren gearresteerd.
Reacties van Iran en internationale perspectieven
Khamenei veroordeelde de eerdere opmerkingen van Trump over de protesten. “De Amerikaanse president moedigde de agitatoren zelf aan,” verklaarde hij. Hij beschouwde de Verenigde Staten als criminelen vanwege de slachtoffers, de schade en de laster gericht aan de Iraanse bevolking. Khamenei verklaarde dat “de Iraanse natie Amerika heeft verslagen” en dat de veiligheidsdiensten de kernleiders van de onrust hebben gearresteerd. Hij benadrukte dat Iran niet de intentie heeft het land de oorlog in te voeren, maar dat criminelen binnen het land niet ongestraft zullen blijven.
Gewelddadige onderdrukking en verlies aan mensenlevens
De brute repressie heeft volgens het Human Rights Activists News Agency minimaal 3.090 doden veroorzaakt. Deze Amerikaanse-gebaseerde Iraanse activistische organisatie, die samenwerkt met inside bronnen in Iran, meldt ook 22.123 arrestaties. Ali Vaez, projectleider Iran bij de International Crisis Group, merkte in een bericht aan NBC News op dat het aantal slachtoffers snel is opgelopen en dat de snelheid en meedogenloosheid van de repressie wellicht ongekend zijn.
Communicatie en de rol van internet
De meeste doden werden volgens activisten en waarnemers gepleegd nadat op 8 januari het internet was uitgeschakeld. Tot op heden is het nog niet hersteld, volgens NetBlocks, waardoor de Iraniërs nauwelijks contact hebben met de buitenwereld. Telefonische berichten via mobiele diensten, die ook waren uitgeschakeld, werden deels hersteld, aldus Fars nieuwsagentschap, dat verband houdt met de Islamitische Revolutionaire Garde.
Oorzaak van de protesten en de economische context
De protesten werden voornamelijk aangewakkerd door economische problemen, zoals de ineenstorting van de rial en een hoge inflatie. De massale demonstraties vormen daarmee een van de grootste uitdagingen voor de islamitische republiek in haar 47-jarige geschiedenis. Tien duizenden mensen eisen het einde van de heersende clerus, terwijl de autoriteiten proberen de situatie onder controle te krijgen.
De rol van de rechterlijke macht en uitspraken over executies
Ondanks de ogenschijnlijke terugtrekking van de rechtspraak uit het uitzenden van executies, bleef de hardline-evangelist Ayatollah Ahmad Khatami pleiten voor de terechtstelling van protestanten tijdens een vurige vrijdaggebedsrede in Teheran. “Deze terroristen moeten op de plaats van hun misdaden worden opgehangen,” aldus Khatami, volgens Tasnim nieuwsagentuur.
Vredesvoorbereidingen en veiligheidsrecepties
Een Amerikaanse functionaris meldde woensdag dat het Amerikaanse ministerie van Defensie zich voorbereidt op het sturen van extra troepen en middelen naar het Midden-Oosten, terwijl de VS met evacuaties begonnen van belangrijke militairen uit de grootste bases van de regio. Tegelijkertijd roept Amnesty International de internationale gemeenschap op om in actie te komen en verdere bloedbaden in Iran te voorkomen. Ze pleiten voor speciale zittingen van de VN-Mensenrechtenraad en Veiligheidsraad.
Analyseren van de toekomst en de impact van de repressie
Voorlopig lijken de massale executies de protesten te have voorkomen, maar experts waarschuwen dat het regime waarschijnlijk toekomstige onrust zal ondervinden omdat de onderliggende oorzaken van de onvrede niet zijn aangepakt. De economische problemen en beperkingen op sociale vrijheden blijven bestaan. Volgens Sina Azodi, directeur van het programma Midden-Oosten-studies aan de George Washington University, heeft het regime misschien de strijd tegen het volk gewonnen, maar zal het uiteindelijk de oorlog verliezen. Khamenei erkende zaterdag dat de economische situatie verslechtert en dat het volk met echte problemen kampt. Hij benadrukte dat de overheid zich extra moet inspannen en ernstiger moet handelen om de crisis het hoofd te bieden.
