Ontstaan en ontwikkeling van de protesten
Iran ervaart momenteel de grootste demonstraties sinds jaren, waarbij burgers de straat op gaan in Teheran en andere steden. De protesten zijn ontstaan naar aanleiding van de verslechterende economische situatie, die de bevolking ernstig treft. Ze begonnen zondag en namen zondag en maandag toe in omvang nadat de Iranese munt, de rial, een recordlaagte bereikte ten opzichte van de dollar. Veel Iraniërs kampen al met de stijgende levenskosten, en de scherpe daling van de valuta voedt de angst voor hyperinflatie.
Momenten van Huidige Onrust
In Teheran verzamelden winkelier en handelaren zich vlakbij de centrale markt, wat deed denken aan de revolutie van 1979, waarin handelaren een belangrijke rol speelden door hun winkels te sluiten en te protesteren tegen de monarchie. Hoewel de oorzaken van de protesten voornamelijk economisch zijn, tonen online verspreide video’s geolocatiegegevens die laten zien dat men in het hele land tegen de regerende geestelijken riep. NBC News kon niet vaststellen wanneer de beelden exact gemaakt werden.
Overheidsreacties en politieke reacties
Op beelden van het staatstelevisieagentschap Fars was te zien dat traangas werd ingezet. De Iraanse president riep de autoriteiten op naar de “gerechtvaardigde eisen” van de demonstranten te luisteren. De gouverneur van de centrale bank, Mohammad Reza Farzin, trad maandag af, meldt het staatstelevisienetwerk IRNA.
De waarde van de rial daalde zondag tot 1,42 miljoen tegen de dollar en werd maandag verhandeld voor 1,38 miljoen. Analisten geven aan dat deze spectaculaire waardevermindering leidt tot financiële problemen voor gezinnen, omdat hun spaargeld in waarde is gedaald.
Economische gegevens en maatschappelijke effecten
Volgens het nationale statistiekbureau was de inflatie in december gestegen tot 42,2%, een stijging van 1,8% ten opzichte van november van hetzelfde jaar. Voedselprijzen stegen met 72%, terwijl de kosten voor medische en gezondheidsproducten met 50% toenamen in vergelijking met december vorig jaar. Veel critici zien in deze cijfers een teken dat hyperinflatie nadert.
Omid Memarian, een senior analist op het gebied van Iran bij het Washington-based nonprofit Dawn, verklaarde in een telefonisch interview dat de bevolking zich in de steek gelaten voelt en dat de leiding niet om hen geeft. Hij benadrukte dat de president ogenschijnlijk niet weet wat te doen, terwijl de sancties steeds hardere druk uitoefenen en de werkdruk toeneemt.
Verloop en omvang van de protesten
De protesten begonnen onder winkelier en handelaren in Teheran, waarbij de staatstelevisie meldde dat op maandag vele winkels in de Grote Bazaar gesloten waren en honderden mensen zich hadden verzameld. De val van de munt en de fluctuerende prijzen hadden vooral invloed op handelaren die geïmporteerde goederen verkochten.
De Iraanse president Masoud Pezeshkian erkende de ernstige economische problemen van het land in een bericht op X (voorheen Twitter) maandag. Hij gaf aan dat hij de minister van Binnenlandse Zaken had opgedragen in gesprek te gaan met vertegenwoordigers van de protestanten om hun zorgen te horen en oplossingen te zoeken.
De voorzitter van het parlement, Mohammad Bagher Qalibaf, zei dinsdag volgens de staatsomroep dat „de zorgen en protesten van de bevolking met betrekking tot levensonderhoudszaken op een verantwoorde wijze moeten worden aangepakt.” Hij benadrukte dat er maatregelen nodig zijn om de koopkracht van de bevolking te behouden en dat er wordt gewerkt aan het verbeteren van het economische beleid.
Politieke analyses en vergelijking met eerdere protesten
De grootschalige demonstraties zijn mogelijk de grootste sinds de vrouwen-, leven- en vrijheid-protesten van 2022 en 2023, die de Iraanse regering ernstig uitdaagden. Na de harde repressie, waarbij ongeveer 500 mensen stierven en duizenden werden gearresteerd, nam de protestgolf af.
Holly Dagres, senior fellow bij het Washington Institute for Near East Policy, stelde dat de meeste protesten vergelijkbare kernproblemen delen met de beweging uit 2022: systematisch wanbestuur, corruptie en onderdrukking. Ze voegde eraan toe dat zolang de islamitische Republiek aan de macht blijft, de problemen niet opgelost kunnen worden.
Economische en geopolitieke context
De Iraanse economie heeft een lange geschiedenis van sancties en onderging een zware klap na een 12-daags conflict met Israël vorige juni, waarbij ook de Amerikaanse militaire aanvallen op nucleaire faciliteiten van Iran plaatsvonden. Hierdoor staat het land onder grote druk.
Memarian verklaarde dat de verwachting van een grote opening na de oorlog niet is uitgekomen. In plaats daarvan lijkt de Iraanse leiding nog hardliner geworden, waardoor de bevolking geen zicht heeft op een uitweg uit de crisis.
