De onmiddellijke impact en politieke reacties
De recente arrestatie van de Venezolaanse leider Nicolás Maduro op zaterdag heeft mogelijk snel doorwerking naar Cuba, dat al jaren geconfronteerd wordt met een ernstige economisch crisis. Na de dramatische operatie die Maduro uit de macht verwijderde, suggereerde president Donald Trump dat de Cubaanse regering haar machtspositie zou verliezen. Deze bewering werd herhaald door Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en senator Lindsey Graham, R-S.C.
Sinds de opkomst van Hugo Chávez in 1999 is Cuba sterk afhankelijk van Venezuela, vooral voor de levering van gesubsidieerde olie. In ruil daarvoor levert Cuba medische professionals, militaire adviseurs en veiligheidsdiensten. Zonder de olieleveranties uit Venezuela zou Cuba’s al in diepe crisis verkerende economie waarschijnlijk nog verder afglijden.
Economische afhankelijkheid en mogelijke crises
Pavel Vidal, een voormalig econoom van de Cubaanse centrale bank en docent aan de Universidad Javeriana in Colombia, waarschuwt dat bij een volledige stilstand van de olievoorziening Cuba’s economie zou stilvallen. Hij zegt: “Dit zou een verwoestende klap betekenen voor een economie die al zes jaar in recessie verkeert en niet beschikt over de productieve capaciteit, concurrentiekracht of buitenlandse valuta om de stroom van olie te compenseren.”
Wat kunnen Cubanen verwachten?
In Cuba, waar veel mensen al gewend zijn aan de moeilijke economische omstandigheden, bereiden velen zich voor op nog zwaardere tijden. Rey Rodriguez, een slager, vertelt dat de situatie erg moeilijk zal worden: “Minder olie, meer stroomuitval… jongeren worden nog pessimistischer.”
Volgens satellietgegevens worden momenteel geen oliebooten uit Venezuela waargenomen die Cuba aandoen, aldus energie-expert Jorge Piñón van de Universiteit van Texas at Austin. Toch betekent het ontbreken van verkerende schepen niet dat er geen illegale, ‘spookschepen’ met uitgeschakelde transponders kunnen vaart maken. Normaal verzendt Venezuela drie tot vier olietankers per maand, goed voor ongeveer 30.000 tot 35.000 vaten per dag, wat ongeveer de helft van Cuba’s olie-tekort dekt.
Financiële en economische situatie in Cuba
Vorig jaar gaf president Miguel Díaz-Canel een sombere blik op de economie tijdens een toespraak in de Nationale Vergadering. Hij meldde dat het bruto binnenlands product met meer dan 4% was afgenomen, de inflatie sterk toenam en dat de economie “gedeeltelijk verlamd” was.
Ccontent creator Pedro Luis García voegt toe: “We weten niet precies hoe de situatie zal evolueren, maar het zal waarschijnlijk verslechteren vanwege de olie. Een regeringswisseling lijkt onwaarschijnlijk, omdat de problemen al sinds 1962 bestaan en de regering voorbereid is op dergelijke crises.”
Door decennia lang onder Amerikaanse sancties te lijden, heeft Cuba te maken met ernstige tekorten aan voedsel, medicijnen en brandstof. De afhankelijkheid van importen heeft de deviezen-inkomsten met ongeveer 30% doen dalen. Daarnaast is de toeristische sector, een belangrijke bron van inkomsten, de afgelopen jaren flink getroffen en zou nog verder beschadigd kunnen raken als de omstandigheden verslechteren.
Gezondheidsproblemen en infrastructuurproblemen
Het land kampt ook met een triade aan door muggen overgebrachte ziekten zoals dengue en chikungunya, die bijna een derde van de bevolking treffen. De situatie is verslechterd door het onvermogen van de overheid om zwerfvuil op te ruimen en fumeercampagnes uit te voeren.
Voor het afgelopen jaar waren de blackout-verschijnselen langdurig, onder andere doordat de verouderde oliegestookte energiecentrales voortdurend uitvallen. Cuba’s elektriciteitsnet stortte vorig jaar meerdere keren in door de verouderde infrastructuur en brandstoftekorten. Door afnemende importen uit Venezuela, Rusland en Mexico is er nu sprake van rationering. In Havana, dat voorheen deels geïsoleerd bleef van stroomuitval, is de stad nu gemiddeld meer dan 10 uur per dag zonder elektriciteit. In andere regio’s kan de black-out tot twintig uur duren.
Vervolg van de olievoorziening en geopolitieke spanningen
Als Donald Trump zijn zin krijgt, zullen de olieleveringen uit Venezuela waarschijnlijk volledig stoppen. Mexico, Cuba’s tweede grootste olieleverancier, ondervindt eveneens druk van Trump, die recent suggereerde dat de VS actie zouden kunnen ondernemen tegen Mexico vanwege de drugshandel, die volgens hem “door Mexico stroomt”, en dat “er iets gedaan moet worden.”
Reactie van de Cubaanse regering
Op de dag dat Maduro werd gearresteerd, veroordeelde en bekritiseerde Cuba’s president de acties van de VS in een aanvallende toespraak. Díaz-Canel stelde dat de Amerikaanse acties niet gericht waren op Maduro, zijn regering of drugshandel, maar dat de “duistere drijfveer van het imperialisme” de Venezolaanse olie en natuurlijke hulpbronnen waren.
Hij voegde toe: “Voor Venezuela, en natuurlijk ook voor Cuba, zijn wij bereid om ons bloed te geven, zelfs ons leven, tegen een hoge prijs.”
De Cubaanse autoriteiten meldden dat op zaterdag 32 militairen en veiligheidsmedewerkers omkwamen. De staatspers eenheden zoals televisie en het officiële dagblad Granma plaatsten foto’s van de slachtoffers, met namen, leeftijden en rangen.
In een interview met “Meet the Press” weigerde Rubio, zoon van Cubaanse immigranten, te zeggen welke verdere acties de Verenigde Staten mogelijk zouden ondernemen. Hij zei: “Ik ga niet vertellen welke stappen wij in de toekomst zullen zetten, maar het is geen geheim dat wij niet veel vertrouwen hebben in het Cubaanse regime.”
Hoewel Cuba al zwaar onder Amerikaanse sancties ligt, zijn er nog andere opties beschikbaar voor de VS. Tijdens de eerste presidentsperiode van Trump verbood de VS alle vluchten naar Cuba, behalve naar Havana.
In Havana zei voormalig diplomaat Carlos Alzugaray tegen NBC News: “We moeten afwachten wat de gevolgen hiervan zullen zijn. Maar de wereld is niet geëindigd zoals het leek, en zoals Marco Rubio en Donald Trump graag willen doen geloven.”
Hij voegde eraan toe dat Cuba zijn bondgenoten in China en Rusland moet raadplegen en in gesprek moet blijven. Cuba heeft een Sovjet-achtige planeconomie en staat niet te springen om de restricties op de particuliere sector te versoepelen of de economie open te stellen voor buitenlandse investeringen, ondanks aandringen van landen als Vietnam en China.
Vidal, de econoom, merkt op dat na de ineenstorting van de Sovjet-Unie de Cubaanse economie vier jaar nodig had om weer op te krabbelen. Toerisme, overmakingen en buitenlandse investeringen speelden in die periode een grote rol bij het herstel. Ditmaal is dat niet het geval.
Hij zegt: “Er heerst tegenwoordig wijdverspreid wantrouwen onder Cuba’s eigen internationale bondgenoten over de levensvatbaarheid van het economische model en de financiële situatie van Cuba. In de jaren negentig was er een sterkere en gerespecteerde politieke leiding, zowel nationaal als internationaal. Die is nu afwezig.”
Samenvatting
Orlando Matos deed verslag vanuit Havana en Carmen Sesin vanuit Miami.
