Een uitgebreide repressie in Iran
Iran heeft een geschiedenis die gekenmerkt wordt door het onderdrukken van protesten, maar de meest recente aanval op oppositie overtreft alles wat dit in de afgelopen 47 jaar, sinds de islamitische theocratie de macht overneemt, heeft gezien. Volgens rapporten van mensenrechtenorganisaties zijn sinds vorige maand minstens 2.500 mensen om het leven gekomen tijdens protesten die oorspronkelijk begonnen als verzet tegen stijgende prijzen en een krimpende economie.
De omvang van de protesten en reactie van de autoriteiten
Volgens Clément Therme, verbonden aan het International Institute for Iranian Studies, variëren de repressieve acties van het regime van het doden van demonstranten tot het uitvoeren van massale executies, met als doel angst te zaaien onder de bevolking. Sinds de grote demonstraties in 2022 probeert de regering vooral de angst te dempen, wordt aangegeven. Wat zich afspeelt binnen Iran laat een beeld zien dat aanzienlijk ernstiger is dan eerdere repressies; protesten verspreidden zich inmiddels over alle 31 provincies van het land.
De reactie van de overheid en de impact op de bevolking
De repressieve maatregelen, waaronder bloedige represailles, illustreren een trend die decennia beslaat. Het regime toont een groeiende bereidheid en capaciteit om geweld te gebruiken, deels als gevolg van de angst voor externe druk en binnenlands haatgevoel, zo stellen experts. Circa 19.000 mensen zijn gearresteerd volgens HRANA, een organisatie die haar gegevens verzamelt uit bronnen binnen Iran en meerdere interne controleprocessen doorloopt. De hoogste rechter van Iran heeft aangegeven dat snelle rechtszaken en executies nodig zijn om orde te herstellen.
Informatie en beelden vanuit de bevolking
Er zijn weinig ooggetuigenverslagen, en degenen die hun verhaal doen, blijven meestal anoniem uit angst voor vergeldingsmaatregelen. Recentelijk verspreidden videobeelden van zwaargewonde lichamen zich online, onder andere door NBC News geverifieerd, waarbij massa’s lijken naast een geïmprovieerd mortuarium nabij Teheran te zien zijn. Opnames tonen ook security forces die met automatische wapens demonstranten beschieten, terwijl straatacties opgeslokt worden door traangas en paniek.
Communicatie en het dagelijks leven tijdens de protesten
Hoewel het internet meer dan een week is uitgevallen, blijven Iraniërs met internationale media communiceren. In gesprekken met The Associated Press werd beschreven dat de veiligheidstroepen prominent aanwezig zijn op straat en dat het winkelverkeer beperkt is, ondanks dat winkels weer open zijn. Volgens de berichtgeving uit de Iraanse diaspora, bijvoorbeeld via Tehran Bureau, zijn de omstandigheden vergelijkbaar met oorlogssituaties, met hevige confrontaties en geavanceerde surveillancemethoden zoals drones en militaire wapens.
De rol van surveillance en mobiele communicatie
Een video, geverifieerd door NBC News, toont drones en oproerpolitie die de orde handhaven, terwijl winkels om 16.00 uur de deuren sluiten. Een andere getuigenis van journalist Samira Mohyeddin beschrijft bloed op straat en intensieve controle door drones en politiebewaking. Volgens haar zijn de afgelopen twee dagen geen confrontaties gemeld.
Historische context van gewelddadige onderdrukking
De Iraanse geschiedenis van gewelddadige onderdrukking gaat terug tot de oprichting van de staat. In 1979 werd de autocratische monarch Shah Mohammad Reza Pahlavi ten valgebracht door een revolutie met ondersteuning van studenten en oliearbeiders, gevolgd door de machtsgreep van de ayatollah Ruhollah Khomeini. Tijdens de jaren daarna begonnen onder Khomeini’s regime systematische vervolgingen en massa-executies, onder meer in 1988, toen naar schatting 5.000 politieke gevangenen werden verdwenen of geëxecuteerd.
Recente protestgolven en de reactie van de staat
Het jaar 2009 markeerde de start van de “Groene Beweging” na de vermeende manipulatie bij de presidentsverkiezing van Mahmoud Ahmadinejad. Tienduizenden gingen de straat op en er vielen tientallen doden. Grote protesten volgden in 2017, 2018 en 2019, waarbij onder andere 321 demonstranten door veiligheidstroepen werden omgebracht na protesten tegen stijgende olieprijzen.
Een andere belangrijke incident was in 2022, toen Mahsa Amini, een 22-jarige Koerdische vrouw, overleed nadat zij in hechtenis was genomen door de morele politie. Zij werd beschuldigd van het niet naleven van streng verplichte regels omtrent hoofddassen en kleding. Volgens gegevens van de Verenigde Naties werden duizenden gearresteerd en meer dan 500 mensen gedood, onder wie sommigen werden opgehangen.
Internationale invloed en vergelijking met Syrië
De strategie van geweldsbeheersing door Iran werd al zichtbaar in Syrië, waar het regime onder president Bashar al-Assad in 2011 gewapende demonstraties onderdrukte met behulp van Iraanse adviseurs, waarbij ze massale sterfte en onderdrukking toepasten. Volgens Hadi Ghaemi van het Center for Human Rights in Iran herhaalt het regime nu dezelfde methoden door grote, landelijke protesten neer te slaan met massale geweldsinspanningen.
