Regeringsbesluiten en doelstellingen
De Amerikaanse regering onder president Donald Trump heeft aangekondigd zich terug te trekken uit meer dan zestig internationale instituten en verdragen. Op woensdag ondertekende Trump een uitvoeringsbesluit dat de Amerikaanse steun voor 66 organisaties, agentschappen en commissies opschort. Deze maatregel volgde op een evaluatie van de participatie en financiering van alle internationale organisaties, inclusief die verbonden aan de Verenigde Naties (VN), zoals vermeld in een verklaring van het Witte Huis.
Veel van deze organisaties zijn gerelateerd aan de VN en richten zich op onderwerpen zoals klimaat, arbeidsmarkt, migratie en andere kwesties, welke door de Amerikaanse regering als te divers of als “woke” worden bestempeld. Naast VN-gerelateerde instellingen bevinden zich op de lijst ook organisaties zoals de Partnership for Atlantic Cooperation, het Internationale Instituut voor Democratie en Kiezersrecht en het Global Counterterrorism Forum.
Reden achter het vertrek
Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zijn deze organisaties overbodig, slecht beheerd, onnodig, verspilling, en worden ze gecontroleerd door belangengroepen die een eigen agenda nastreven, die diametraal staat tegenover de Amerikaanse belangen. Daarnaast wordt het vertrek ook gerechtvaardigd door de vermeende bedreiging van de soevereiniteit, vrijheden en welvaart van de Verenigde Staten.
Trump’s beslissing om zich terug te trekken uit instanties die internationale samenwerking bevorderen, komt op het moment dat zijn administratie militaire acties heeft gestart of dreigementen heeft uitgesproken, die zowel bondgenoten als tegenstanders hebben doen schrikken. Voorbeelden hiervan zijn de detentie van de autocratische Venezolaanse leider Nicolás Maduro en aanwijzingen dat de VS Greenland willen overnemen.
Vorig beleid en recente ontwikkelingen
Dit is niet de eerste keer dat de VS zich terugtrekken uit internationale organisaties. Eerder had de regering de steun opgeschort voor onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), UNRWA (de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen), de VN-Mensenrechtenraad en UNESCO. Dit werd gedaan als onderdeel van een meer selectieve aanpak bij het betalen van de bijdragen aan de wereldorganisatie, waarbij wordt gekozen voor activiteiten die overeenkomen met de Amerikaanse prioriteiten.
Daniel Forti, hoofd van de VN-afdeling bij het Internationaal Crisisgroep, erkent dat deze aanpak neerkomt op “mijn manier of de snelweg”, wat wijst op een uitsluiting van multinationale besluitvorming onder Amerikaanse voorwaarden. Verschillende voorgaande administraties, zowel Republikeins als Democratisch, benaderden de VN anders, maar de recente koers leidt tot bezuinigingen en heroverwegingen binnen de organisatie zelf.
Effecten op internationale hulp en samenwerkingsinitiatieven
Veel niet-gouvernementele organisaties, sommige verbonden aan de VN, hebben verlies van projecten en fondsen gemeld als gevolg van de US-beleidswijzigingen, waaronder de drastische bezuinigingen op buitenlandse hulp via USAID.
Ondanks de uitgebreide koerswijziging benadrukken Amerikaanse functionarissen, inclusief Trump, dat de Verenigde Staten de potentie van de VN nog steeds zien en hun financiële inzet liever richten op initiatieven waarin zij de leiding willen nemen, vooral op gebieden waar meer macht voor de VS bestaat ten opzichte van bijvoorbeeld China. Voorbeelden hiervan zijn het Internationaal Telecommunicatie-union, de Internationale Maritieme Organisatie en de Internationale Arbeidsorganisatie.
Uitstap uit het Klimaatverdrag
De recente uittreding uit het Protocol van de Klimaatverandering (UNFCCC) is de nieuwste stap in de strategie van Trump en zijn bondgenoten om de VS los te maken van internationale initiatieven gericht op klimaatverandering. Dit akkoord, gesloten in 1992 tussen 198 landen, vormt de basis voor het Parijs-akkoord. Trump, die klimaatverandering afwijst als een bedrog, verliet dat akkoord kort nadat hij het Witte Huis had heroverd.
Gina McCarthy, voormalig adviseur van het Witte Huis op het gebied van klimaat, noemde deze beslissing “kortzichtig, beschamend en een dwaas besluit”. Ze stelde dat door het niet-participeren in het UNFCCC-verdrag, de VS decennia aan leiderschap en internationale samenwerking op het gebied van klimaat verliest. Onderzoek toont aan dat klimaatverandering leidt tot meer frequente en kostbare extreme weersomstandigheden zoals overstromingen, droogtes en bosbranden.
Wetenschappers waarschuwen dat het terugtrekken de wereldwijde inspanningen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, kan ondermijnen. Rob Jackson, klimaatwetenschapper aan Stanford University en voorzitter van het Global Carbon Project, benadrukt dat andere landen hierdoor mogelijk de vertraging of uitstel van hun eigen klimaatmaatregelen kunnen rechtvaardigen. Het is volgens experts moeilijk om ecologische vooruitgang te boeken zonder de medewerking van de Verenigde Staten, de grootste emitter en economische macht.
Relatie tot de reproductieve gezondheidszorg en andere internationale projecten
De VN-organisatie voor volksgezondheid en reproductieve gezondheid, vaak controversieel bij Republikeinen en Trump zelf, heeft jarenlang te kampen gehad met kritiek en het verlies van financiering, onder meer vanwege beschuldigingen van betrokkenheid bij “dwangabortuspraktijken” in landen als China. Toen Biden in 2021 aantrad, werd de financiering hersteld. Een daaropvolgende beoordeling door het ministerie van Buitenlandse Zaken vond geen bewijs voor de beschuldigingen.
De Amerikaanse regering kondigde ook haar vertrek aan uit andere organisaties zoals de Carbon Free Energy Compact, de VN-Unisversiteit, het Internationaal Kongres voor katoenadvies, de Organisatie voor Tropisch Hout, de Pan-Amerikaanse Geografie- en Geschiedenisinstituut, de International Federation of Arts Councils en de International Lead and Zinc Study Group.
De Amerikaanse staatssecretaris heeft aangegeven dat verdere evaluaties nog gaande zijn.
