De dag van de verkiezingen en de politieke context
Op donderdag hebben de Ugandese kiezers deelgenomen aan een nationale verkiezing, gekenmerkt door een gespannen sfeer, na een campagne die vaak gekenmerkt werd door geweld en een afsluiting van het internet. President Yoweri Museveni probeert zijn meer dan 35 jaar durende machtsperiode voort te zetten door een vijfde ambtstermijn na te streven. Na het uitbrengen van zijn stem in het westen van het land verklaarde Museveni dat hij verwacht minstens 80% van de stemmen te behalen, op voorwaarde dat er geen sprake is van fraude, en dat een onverwachte overwinning voor populaire muzikant Bobi Wine onwaarschijnlijk is.
Het belang van de verkiezingen en de politieke implicaties
De uitkomst van de verkiezingen wordt algemeen gezien als een test van Museveni’s politieke macht en vermogen om soortgelijke onrusten te voorkomen als die in buurlanden Tanzania en Kenia hebben plaatsgevonden. De president voert campagne onder het motto «Het beschermen van de verworvenheden» en heeft beloofd de vrede te handhaven en het land te ontwikkelen tot middeninkomensland. Het is tevens een moment dat wordt gezien als een mogelijke indicator voor de opvolging, nu de speculaties over zijn aftreden toenemen.
Bobi Wine en de jongere generatie
Bobi Wine, een 43-jarige artiest die de bijnaam «De Ghetto President» kreeg vanwege zijn bescheiden afkomst, richt zich vooral op de jonge bevolking, die teleurgesteld is over de beperkte economische kansen. In een land waar de gemiddelde leeftijd slechts iets boven de 16 ligt, probeert hij stemmen te winnen door te pleiten voor economische hervormingen en meer kansen voor jongeren. Tijdens de verkiezingsdag werd gestemd in Kampala, waar de aanwezigheid van de politie aanzienlijk was. Sommige stembureaus openden niet op tijd vanwege defecte biometrische stembiljetmachines, waarvan Museveni zei dat de oorzaak werd onderzocht.
De stemming en maatschappelijke onrust
Ronald Tenywa, een 45-jarige universitair onderzoeker die in Kasangati stemde, uitte zijn frustratie over de lange machtsspanne van politieke leiders. “Als we stemmen voor iemand die geeft om het land,” aldus Tenywa, “zullen de dingen verbeteren voor Uganda,” hoewel hij niet specifiek zei voor wie hij stemde. Op dinsdag werd het internet in het hele land afgesloten om vermeende desinformatie over de verkiezingen te bestrijden. Veel Ugandezen maakten gebruik van een offline berichtenapp, gelanceerd door Twitter-oprichter Jack Dorsey, om communicatie voort te zetten.
Veiligheidsmaatregelen en recente incidenten
Gedurende de campagneperiode hebben beveiligingskrachten herhaaldelijk het vuur geopend bij evenementen van Bobi Wine. Daarbij werden ten minste één persoon gedood en honderden van zijn supporters gearresteerd. De regering onder Museveni stelde dat deze acties gerechtvaardigd waren als reactie op wat zij beschouwden als wetteloze gedrag van opstandige supporters. Bobi Wine, wiens echte naam Robert Kyagulanyi is, riep tijdens het stemmen op tot vreedzame protesten indien de verkiezingen zouden worden gefraudeerd. Hoewel er de hele ochtend geen onrust was, blijven deze spanningen bestaan.
Internationale reacties en strategische allianties
De Verenigde Staten veroordeelden de vorige verkiezingswinst van Museveni in 2021, waarin hij Wine versloeg met 58% van de stemmen, als niet vrij en niet eerlijk. Recentelijk is er echter minder kritiek ontvangen, mogelijk door instructies aan Amerikaanse diplomaten om zich niet uit te spreken over de integriteit van buitenlandse verkiezingen. Behalve Museveni zijn nog zes opposanten actief die proberen hem uit te dagen. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met meer dan 500 parlementariërs die tijdens deze stemming worden gekozen.
Toekomst en politieke richting van Uganda
De verkiezingen worden verwacht te sluiten om 16.00 uur, waarna binnen 48 uur de resultaten worden verwacht. Museveni kwam in 1986 aan de macht na een rebellion en heeft sindsdien de grondwet tweemaal gewijzigd om leeftijds- en termijnbeperkingen op te heffen. Als president heeft hij Uganda gepositioneerd als een strategische partner van de westerse landen, onder meer door troepen te sturen naar regiohotspots zoals Somalië en door miljoenen vluchtelingen op te vangen. De economische groei, die traditioneel afhankelijk is van landbouw en toerisme, zou dit jaar een dubbele cijfers kunnen bereiken zodra de productie van ruwe olie uit velden onder beheer van TotalEnergies en CNOOC begint. Hoewel het algemeen wordt aangenomen dat Museveni zijn zoon, militair leider Muhoozi Kainerugaba, als opvolger ziet, ontkent hij dat hij hem voor dit doel voorbereidt. Sommige binnen de regeringspartij verzetten zich tegen die vermeende opvolgingsplan.
De mening van jonge kiezers
Juliet Zawedde, een 18-jarige eerste keer stemmer in Kampala, legde haar opvattingen over opvolging uit: “In Afrika promoten te veel leiders hun familieleden,” zei zij. “Ze zouden anderen de kans moeten geven.”
