Staatsindicaties en militaire escalatie
Iran heeft aangekondigd dat het niet verder zal gaan met het uitvoeren van protestanten en heeft op donderdag zijn luchtruim opnieuw geopend. Tegelijkertijd bleef de Amerikaanse president Donald Trump onduidelijk over de mogelijkheid tot militaire actie, terwijl hij de situatie in Iran observeerde. De Verenigde Staten begonnen woensdag met het evacueren van belangrijke medewerkers uit een van hun grootste militaire bases in het Midden-Oosten, uit vrees voor een mogelijke aanval. Volgens activisten is het dodental in Iran inmiddels gestegen tot meer dan 2.500 slachtoffers.
De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft op verzoek van de VS een noodzitting gepland voor donderdagmiddag. Trump vertelde aan journalisten dat de Iraanse autoriteiten gestopt waren met het doden van protestanten en dat er geen plannen meer waren voor executies. De Iraanse rechtspraak meldde donderdag dat een man die waarschijnlijk geëxecuteerd zou worden, niet de doodstraf zou krijgen.
Op donderdag publiceerde Trump op het sociale medium Truth Social dat dit ‘goed nieuws is’ en hoopte hij dat de situatie zo zou blijven.
Verdachten en juridische ontwikkelingen
Volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken en mensenrechtenorganisaties zou Erfan Soltani, 26 jaar oud, de eerste protestant zijn die mogelijk geëxecuteerd zou worden. Echter, de Iraanse rechtspraak gaf donderdag aan dat hij nog niet tot de doodstraf veroordeeld was. Soltani werd beschuldigd van ‘samenzwering tegen de binnenlandse veiligheid en propaganda-activiteiten tegen het regime’, maar deze aanklachten brachten geen doodstraf met zich mee. Hij zou nog steeds gevangen zitten, melden staatsmedia.
De organisatie Hengaw voor Mensenrechten uit Noorwegen meldde dat zijn executie “uitgesteld” is, op basis van informatie van Soltani’s familie. Amnesty International bevestigde dit en citeerde een bron.
De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, trok zich ook terug van de snelle rechtspraak-eisen en zei dat er “geen ophanging vandaag, morgen of welke dag dan ook” zou plaatsvinden. Hij stelde dat hij daar vertrouwen in had en dat er geen plannen waren voor executies.
Vroeg in de dag zei Trump in het Witte Huis dat “het gestopt is. Het stopt, en er zijn geen plannen voor executies.”
Hulpeffecten en veiligheidsreacties
Toen de situatie escalerende werd, verklaarde Trump dat de veiligheidsdiensten op hun schoten, waarbij hij zei dat “mensen op hen schoten met wapens en dat zij terugschoten”. Hij voegde toe dat het “één van die dingen” was. Trump staat klaar om zijn eerder geuite beloftes aan protestanten na te komen dat de VS militair zouden ingrijpen, maar heeft aan zijn adviseurs aangegeven dat hij een snelle en krachtige actie wil, volgens een Amerikaanse functionaris en twee personen die bekend zijn met de discussies. Tot nu toe konden zij hem niet die garantie geven.
Tijdens de waakzaamheid voor tekenen van Amerikaanse interventie sloot Iran bijna vijf uur lang zijn luchtruim in de nacht van woensdag op donderdag. Er werd een “NOTAM” (notitie aan alle luchtvaartverkeer) uitgegeven waarin werd gemeld dat alle vluchten verboden waren, behalve die naar en van Teheran met speciale toestemming. Websites zoals FlightRadar24 toonden geen vliegtuigbewegingen boven Iran, dat strategisch ligt langs belangrijke oost-west routes. Na ongeveer twee uur werd het luchtruim weer deels geopend en waren enkele vliegtuigen weer op weg naar Teheran, zo meldden online trackingbronnen.
Het sluiten van het luchtruim in juni tijdens een 12-daagse luchtvaartconflict met Israël had een vergelijkbare impact.
De nasleep van het protest en mensenrechten
Ondanks de hernieuwde luchtvaart en een rustiger retoriek blijft Iran getroffen door de repressieve acties tegen protesten. Volgens de in de VS gevestigde Human Rights Activists News Agency (HRANA) zijn er inmiddels meer dan 2.600 doden gemeld, waaronder 150 beveiligingsmensen, naast meer dan 18.000 arrestaties. De protesten begonnen in de hoofdstad Teheran, maar verspreidden zich tot 187 steden, meldt HRANA. De organisatie vertrouwt op informatie van supporters in Iran en controleert eigen gegevens via meerdere interne procedures.
HRANA wijt de verhoging van het sterftecijfer aan de verbetering van communicatie met de buitenwereld, na dagen van internet- en telefoondisconnectie. Officiële cijfers van de autoriteiten blijven uit.
Amnesty International verklaarde woensdag dat de politie en veiligheidsdiensten een van de meest dodelijke repressies ooit hebben uitgevoerd, waarbij de recente dagen gekenmerkt werden door bijzonder geweld.
Analisten wijzen erop dat de Iraanse machthebbers niet van plan zijn hun repressieve actie op te geven, ondanks de internationale en binnenlandse onrust. Ali Vaez, leidinggevende van het Iran-project bij het International Crisis Group, zei tegen NBC News dat de legitimiteit van het regime verdwenen is, en dat de repressie voortduurt ondanks een afnemende steunbasis.
