Verwachtingen over executie en internationale reactie
Volgens berichten van de Verenigde Staten en mensenrechtenorganisaties zou de Iraanse regering woensdag de eerste persoon hebben willen executeren in verband met de grootschalige onrust die het land sinds vorige maand teistert. President Donald Trump waarschuwde dat de VS “zeer krachtige stappen” zouden ondernemen als de regime tot een dergelijke daad overgaat. Tegelijkertijd hebben Israëli’s en Arabische functionarissen in privé aangegeven dat de Verenigde Staten mogelijk moeten wachten met militaire acties.
Informatiebeperkingen en reactie op de protesten
Al dagen lang is er in Iran geen internetverbinding. Desondanks blijven beelden en berichten uit de islamitische Republiek circuleren, waarin de protesten blijken te worden beantwoord met een harde onderdrukking die sinds decennia niet meer is vertoond. Volgens de Amerikaanse organisatie Human Rights Activists News Agency (HRANA) zijn er sinds de uitbarsting van de protesten vorige maand minstens 2.500 doden gevallen. Deze slachtoffers omvatten bijna 150 leden van de veiligheidsdiensten.
Aantal arrestaties en gegevenscontrole
HRANA meldt dat er ongeveer 18.000 mensen zijn gearresteerd. De organisatie legt uit dat haar informatie gebaseerd is op supporters in Iran die gegevens controleren, en dat de gegevens meerdere interne controles ondergaan. De verhoging in het aantal dodelijke slachtoffers dat dinsdag werd gerapporteerd, zou te danken zijn aan de mogelijkheid voor Iraniërs om na dagen weer contact te leggen met de buitenwereld.
Verloop van de executie van protestant Erfan Soltani
Onder de gearresteerden bevindt zich Erfan Soltani, 26 jaar oud, wiens executie gepland staat voor dinsdag, zo bevestigen het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken, Amnesty International en andere mensenrechtenorganisaties.
“Dit keer heeft het regime van de islamitische Republiek geen gebruik gemaakt van de gebruikelijke schijnproces van tien minuten; Erfan werd veroordeeld tot de dood zonder enige juridische procedure of verdediger,” meldde het ministerie in een X-bericht. “Erfan is de eerste demonstrant die ter dood is veroordeeld, maar hij zal niet de laatste zijn; de golf van executies tegen deze demonstranten is officieel begonnen,” voegde het toe.
Regeringsreacties en binnenlandse bevelen
Een hoge Iraanse functionaris riep op tot snelle straffen om de orde te herstellen. Gholamhossein Mohseni-Ejei, hoofd van de Iraanse rechterlijke macht, zei in een online gedeelde video dat “als we nu willen handelen, we dat snel moeten doen.” Hij voegde eraan toe dat vertraging van twee of drie maanden de effectiviteit zou verminderen, en benadrukte dat tijdigheid cruciaal is.
In verband met de protesten verloor Soltani contact met zijn familie op 8 januari, en werd onlangs door zijn familie te horen gekregen dat hij ter dood was veroordeeld, aldus Amnesty. De internationale gemeenschap moet dringend eisen dat Iran onmiddellijk stopt met alle executies, inclusief die van Soltani. Na massale protesten in 2022 tegen de dood van Mahsa Amini, wordt Iran ervan beschuldigd het strafrecht te hebben gebruikt als machtsmiddel en sindsdien duizenden te executeren.
Reactie van de Verenigde Staten en de internationale gemeenschap
President Trump zei tegen CBS News dat “als ze dat doen” — en Soltani executeren — “we zeer krachtige maatregelen zullen nemen.” Hij noemde het doden van protestanten “significant”, maar voegde aan toe dat “we nog niet zeker weten” wat het daadwerkelijke dodental is.
De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Noël Barrot, verklaarde woensdag op RTL dat “we vermoeden dat dit de meest geweld bdeming in de recente geschiedenis van Iran is.” Hij benadrukte dat het onmiddellijk moet stoppen.
De situatie op straat en de internationale indicaties
Ondanks het internetverbod zijn door NBC News geverifieerde video’s verschenen die rijen met lijken tonen buiten een geïmproviseerde begraafplaats bij Teheran. Hoewel het internet al meer dan 132 uur niet werkt, slagen Iraniërs er nog steeds in enkele internationale telefoongesprekken te voeren. Deze berichten beschrijven een zware aanwezigheid van veiligheidsdiensten en weinig voetgangersverkeer in de steden, ondanks dat winkels heropend zijn.
Politieke en militaire overwegingen
Trump heeft zowel militaire als diplomatieke opties overwogen om te reageren op de harde onderdrukking door de regeringsgezinde krachten. Maar dinsdag suggereerde hij dat gesprekken met Iran werden uitgesteld terwijl de onrust voortduurde, en moedigde Iraniërs aan om door te blijven protesteren. Tegelijkertijd zei hij dat “hulp onderweg” is.
Iran erkent een hoog aantal doden, maar beweert dat het om gewone burgers gaat die door “terroristen” en “raddraaiers” zijn vermoord. Het semi-officiële persbureau Fars zei dat de meeste slachtoffers “gewone burgers en voorbijgangers” waren zonder enige connectie met de protesten zelf.
Massale begrafenis en beschuldigingen aan de Verenigde Staten
Een massale begrafenis onder zwaar beveiligingsregime in Teheran zal woensdag plaatsvinden, met 300 lijken van veiligheidsmensen en burgers, aldus de Iraanse staats-tv. Daarnaast beschuldigt Iran de VS ervan te werken aan “onrust en chaos” en operationeel te zijn voor de voorbereiding van militaire interventies. Het land’s VN-missie zei dat de Amerikaanse “ficties en beleid gericht op regimeverandering” hebben gefaald, en dat het Iraanse volk hun land blijft verdedigen.
De positie van de regionale bondgenoten
Amerikaanse bondgenoten zoals Israël en Arabische landen hebben recent aan de Trump-regering aangegeven dat een militaire inval mogelijk nog niet effectief zou zijn omdat het regime naar hun mening nog niet zwak genoeg is. Volgens bronnen aan NBC News wordt gedacht dat regime-aanvallen niet meteen de gevraagde uitkomst zullen bieden.
