Een uitgesproken verklaring over Amerikaanse dominantie
Tijdens een feestelijke persconferentie in Mexico-Stad, waarin hij de arrestatie van Venezolaans leider Nicolás Maduro aankondigde, zette de Amerikaanse president Donald Trump een duidelijk en onaangekondigd standpunt uiteen over het gebruik van Amerikaanse macht in Latijns-Amerika. Hij stelde dat de invloedssfeer van de Verenigde Staten nooit meer ter discussie zal staan. Dit kwam slechts enkele uren voordat Maduro werd afgevoerd voor verhoor bij de Amerikaanse Drug Enforcement Administration in New York.
Die gebeurtenis symboliseerde een opmerkelijke hoogte van maandenlange confrontaties tussen Washington en Caracas. De escalatie bracht herinneringen boven die doen denken aan een periode waarin de VS openlijk ingrepen in de regio.
Een beleid vanassertiviteit en confrontatie
Sinds hij minder dan een jaar geleden het presidentschap op zich nam — en het Gulf of Mexico hernoemde tot het Gulf of America — zette Trump diverse actiepunten door. Zo viel hij volgens verslagen schip tegen vermeende drugssmokkelaars in het Caribisch gebied, zette hij een maritieme blokkade op tegen Venezolaanse olie-exporten en bemoeide hij zich met verkiezingen in Honduras en Argentinië.
Door middel van tarieven, sancties en militaire dreiging onderdrukt de Amerikaanse regering leiders in Latijns-Amerika die haar doelen ondersteunen, zoals het bestrijden van drugshandel, het beperken van migratie, het veiligstellen van natuurlijke hulpbronnen, en het tegengaan van invloed van Rusland en China. Deze nieuwe beleidslijn, die Trump de ‘Donroe Doctrine’ noemt, verwijzend naar het 19e-eeuwse idee van president James Monroe dat de VS hun invloedssfeer moeten domineren, verdeelt het continent in bondgenoten en tegenstanders.
Regionale verdeeldheid en politieke lijnen
De gebeurtenissen op zaterdag, waarbij Trump verklaarde dat Washington Venezuela wil controleren en de olie-industrie onder Amerikaanse controle wil brengen, hebben een sterk gepolariseerde reactie uitgelokt. Aan de zijde van de tegenstanders werd de beruchte polariserende politiek van Trump in de regio zichtbaar.
De Argentijnse president Javier Milei, die ideologisch dicht bij Trump staat, onderscheidde twee groepen: de één ondersteunt ‘democratie, het verdedigen van leven, vrijheid en eigendom’. Hij stelde dat de andere kant bestaat uit degenen die meegaan in de ‘narco-terroristische en bloederige dictatuur’ die een kwaadaardig gezwel vormt in de regio.
Andere rechtse leiders in Zuid-Amerika maakten zich openlijk supporter van de afzetting van Maduro. Zo riep de conservatieve president van Ecuador, Daniel Noboa, op tot het volledig instorten van Maduro’s structuur in het continent, en juichte de rechts-radicale president-kandidaat in Chili, José Antonio Kast, de Amerikaanse actie toe als ‘goed nieuws voor de regio’.
Ondertussen uitten linkse leiders, zoals Lula da Silva uit Brazilië, Claudia Sheinbaum uit Mexico, Gabriel Boric uit Chili en Gustavo Petro uit Colombia, ernstige bezwaren. Ze noemden de arrestatie van Maduro gevaarlijk en onrechtvaardig, en spraken van schendingen van internationaal recht en een aantasting van de soevereiniteit van Venezuela en Latijns-Amerika.
Een geschiedenis van Amerikaanse interventie en de reactie
Voor Lula, die wordt beschouwd als een van de laatste iconen van de zogenaamde ‘rozige golf’ van linkse leiders in Latijns-Amerika, roept de militaire actie in Venezuela herinneringen op aan donkere tijden van Amerikaanse ingrepen. In de 20e eeuw hebben Amerikaanse troepen in Midden-Amerika en het Caribisch gebied ingegrepen om economische belangen te beschermen, zoals in het begin van de 20e eeuw bij Chiquita en andere multinationals.
Bovendien steunde Washington repressieve militaire dictaturen in landen als Argentinië, Brazilië, Chili, Paraguay en Uruguay tijdens de Koude Oorlog, vaak om de invloed van de Sovjet-Unie te beperken.
Verbazing en reacties onder dicht betrokken leiders
De beelden van Maduro’s val leidden niet alleen tot felle veroordelingen en straatprotesten van linkse tegenstanders in de regio, maar veroorzaakten ook ongemakkelijke reacties bij enkele trouwe bondgenoten.
President Nayib Bukele van El Salvador, die normaal gesproken zeer steun betuigt aan Trump, bleef opvallend stil. Hij plaatste slechts een meme over Maduro zonder verder expliciet enthousiasme te tonen. In Bolivia, waar het anti-Amerikaanse sentiment mede gevoed wordt door herinneringen aan de bloedige Amerikaanse ondersteunde oorlog op drugs, prees de conservatieve president Rodrigo Paz Maduro’s afzetting, maar zijn woorden kregen een andere lading toen Trump later aangaf samen te werken met Maduro’s vicepresident, Delcy Rodríguez.
Volgens voormalige diplomaten lijkt de Amerikaanse regering zich op dit moment meer te richten op het bepalen van de toekomstige democratische situatie in Venezuela zonder terug te koppelen aan de verkiezingsuitslagen.
De opkomst van de rechtse wind en de regio op scherp
De Amerikaanse aanval op Venezuela maakt deel uit van een bredere strategie om een blok van bondgenoten — of op zijn minst meelevende regeringen — in Latijns-Amerika bijeen te brengen, die zich laten leiden door vergelijkbare ideologische standpunten.
Recente verkiezingen in Chili en Honduras hebben eveneens rechtse leiders opgeleverd die tegen migratie zijn, prioriteit geven aan veiligheid en terug willen naar een periode waarin globalisering en ‘wokeness’ niet op de agenda stonden.
Volgens Alexander Gray van de Atlantic Council, een denktank in Washington, probeert de Amerikaanse president landen in de regio aan te sluiten die ideologisch in dezelfde richting liggen. Trump stelde dat Cuba’s communistische regering ‘op het punt staat te vallen’ en uitte kritiek op Mexico en Colombia, waarbij hij waarschuwde dat de invloed van de VS onder druk staat en dat het land in hun invloedssfeer ligt.
