Inleiding
Politieke achtergrond en leiderschap
De feitelijke leiderspositie van Rodríguez markeert een opmerkelijke politieke opkomst voor een functionaris die in verschillende functies heeft gewerkt onder beide vorige presidenten, de socialist Hugo Chávez en Maduro. Chávez noemde haar ooit een ‘tijger’ vanwege haar vurige verdediging van zijn linksgeoriënteerde autoritaire regime. Op 56-jarige leeftijd staat Rodríguez nu in het middelpunt terwijl Maduro geconfronteerd wordt met een federale aanklacht in de Verenigde Staten, en de toekomst van Venezuela onzeker is.
Oorsprong en vroege leven
Rodríguez werd geboren op 18 mei 1969 in Caracas. Ze is de dochter van Jorge Antonio Rodríguez, een marxistische guerrillaleider en medestichter van de Socialistische Liga, een militante revolutionaire partij die vooral actief was in de jaren zeventig. Haar vader werd in verband gebracht met de ontvoering van de Amerikaanse zakenman William F. Niehous in 1976. Hij overleed op 34-jarige leeftijd terwijl hij in politiehechtenis zat. Deze gebeurtenissen maakten diepe indruk op Rodríguez en vormden een fundament voor haar politieke betrokkenheid.
In 2018 citeerden Venezolaanse politici haar uitspraak: “De revolutie is onze wraak op de dood van onze vader en op de uitvoerders van zijn executie.”
Ze onderhoudt nauwe politieke banden met haar oudere broer, Jorge Rodríguez, die psychiater is en de voorzitter van de Nationale Vergadering, de enige kamer in het Venezolaanse parlement. Hij was vice-president onder Chávez, die overleed in 2013.
Opleiding en loopbaan
Rodríguez studeerde rechten aan de Centrale Universiteit van Venezuela en behaalde in 1993 haar diploma. Later studeerde ze arbeidsrecht in Parijs en sociale wetenschappen in Londen voordat ze haar politieke carrière in Venezuela begon in de jaren 2000. Aanvankelijk bekleedde ze verschillende functies met weinig publieke aandacht onder Chávez, totdat ze in 2013 minister van Communicatie en Informatie werd. Daarna diende ze als minister van Buitenlandse Zaken van 2014 tot 2017 en leidde ze de pro-Maduro Constituerende Vergadering.
Haar trouw aan Maduro gaf haar invloed en aanzien, aldus Ryan C. Berg, directeur van het programma Amerika bij het Center for Strategic and International Studies in Washington. Berg stelde dat Rodríguez gekozen werd als vice-president in juni 2018, waardoor ze tweede in de opvolgingslijn van het land werd.
Volgens Berg heeft Rodríguez door haar vermogen om effectief macht uit te oefenen binnen het regime haar diverse functies weten te behouden.
Haar rol en invloed
Maduro sprak in een sociale media-post van haar als “een jonge, dappere, ervaren vrouw en dochter van een martelaar, revolutionair en getoetst in vele strijdtonelen.”
De afgelopen jaren heeft Rodríguez haar portefeuille uitgebreid met functies als minister van Financiën en olie. In die hoedanigheid hield ze toezicht op Venezuela’s belangrijkste economische sector en exportproducten, terwijl ze probeerde om te gaan met de strenge Amerikaanse sancties tegen de olie-industrie en de negatieve economische effecten zoals inflatie.
Rodríguez is nooit aangeklaagd voor criminele feiten in de VS, maar werd wel gesanctioneerd door de eerste Trump-regering vanwege vermeend betrokkenheid bij het onderdrukken van politieke oppositie in Venezuela.
Onzekerheid over de toekomst
Het is nog onzeker of Rodríguez haar machtspositie zal behouden. Sinds Maduro’s arrest hebben de retoriek en houding van leiders in zowel Venezuela als de Verenigde Staten veranderd. Trump meldde dat de Amerikaanse staatssecretaris Marco Rubio contact had gehad met Rodríguez en dat zij “grootmoedig” was en bereid was samen te werken. Tegelijkertijd hield Rodríguez in een televisietoespraak een meer vijandige toon aan en beschuldigde ‘extremisten’ in de Trump-regering ervan haar publiekelijk te bekritiseren, terwijl ze haar trouw aan Maduro benadrukte.
Volgens het agentschap AP beweerde Rodríguez dat de situatie in Venezuela een “gruweldaad” is die in strijd is met het internationaal recht. Op zondag gebruikte ze op Instagram diplomatiekere taal, waarin ze een “evenwichtige en respectvolle relatie” met de VS voorstelde, inclusief samenwerking op ontwikkelingsgebieden onder internationaal recht.
Trump waarschuwde Rodríguez dat ze “een grote prijs zal betalen” als ze niet doet wat juist is, mogelijk groter dan Maduro.
Indien Rodríguez haar tijdelijke rol verzilvert in een meer permanente positie, zal ze haar politieke steun binnen Venezuela en bij het leger verder moeten consolideren. Volgens Berg heeft ze namelijk niet altijd de steun van alle belangrijke facties in het land en zal ze vooral steun moeten winnen bij de militairen.
