De woorden van de Amerikaanse president en de reactie uit Iran
Op vrijdag heeft de Amerikaanse president Donald Trump zich uitgesproken over de protesten in Iran en gewaarschuwd dat de Verenigde Staten ingrijpen als Iran geweld gebruikt tegen vreedzame demonstranten. In een korte verklaring op Truth Social stelde hij dat als Iran “vreedzame protesteerders doodt, wat hun gewoonte is, de VS hen zal beschermen. We staan klaar en zijn bereid om te handelen.”
Een hooggeplaatst Iraans officieel vertegenwoordiger reageerde onmiddellijk en waarschuwde dat een interventie door de VS chaos in de regio zou veroorzaken en de Amerikaanse belangen zou schaden.
Veranderingen in de protestbeweging en het verloop van de gebeurtenissen
De protesten in Iran namen de afgelopen dagen een gewelddadiger wending, met minimaal zeven dodelijke slachtoffers volgens mensenrechtenorganisaties en drie slachtoffers gemeld door een semi-officieel nieuwsbureau. De demonstraties begonnen zondag in de hoofdstad Teheran, waar men vooral protesteerde tegen de economische situatie na de devaluatie van de nationale munt en stijgende prijzen.
Het protestbezoek breidde zich uit naar kleinere steden en kreeg een meer politieke vorm. Klachten richtten zich nu ook tegen het regime en de hoogste autoriteit, Ayatollah Ali Khamenei.
Economische en sociaal-politieke context
De Iraanse economie is verzwakt door jarenlange sancties en het conflict met Israël in juni vorig jaar. Tijdens dat oorlogsspel aanvielen de Amerikaanse militaire machten ook nucleaire faciliteiten in Iran. Daarnaast zorgde een watercrisis eind vorig jaar voor droogte en tekorten aan drinkwater in verschillende regio’s.
De Iraanse regering, onder leiding van president Masoud Pezeshkian, heeft aangegeven in gesprek te willen gaan met de demonstranten en erkende dat hun “legitieme eisen” bestaan. Toch beschuldigde Ali Larijani, voormalig parlementslid en secretaris van de Iraanse Raad voor Nationale Veiligheid, zonder bewijs, de Verenigde Staten en Israël ervan de protesten aan te wakkeren.
Uitbarsting van geweld en rapportages over slachtoffers
Op donderdag werden zowel demonstranten als beveiligingspersoneel geregistreerd als slachtoffers. Verschillende video’s op sociale media tonen geweerschoten tijdens de protesten, die sinds woensdag online circuleren. Het semi-officiële persbureau Fars meldde dat drie mensen waren omgekomen en 17 gewonden bij een aanval op een politiebureau in Azna, in de provincie Lorestan.
Een video die via NBC News werd verspreid toont twee brandende voertuigen voor een politiepost in Azna, waar een menigte toejuicht terwijl meerdere schoten klinken. Een andere opname laat zien hoe een grote menigte in Marvdasht, in het zuiden, richting beveiligingsagenten loopt terwijl ze “goddeloos” roepen.
Sterke confrontaties en rapportages over doden
De mensenrechtenorganisatie Hengaw meldt dat in Azna drie demonstranten zijn gedood, in Marvdasht één door beveiligingskrachten, en in de provincies Lordegan en Isfahan respectievelijk twee en één persoon. Ook Amirhesam Khodayari Fard, een lid van de Basij-militie, werd volgens het Iraanse Tasnim-bericht door veiligheidsdiensten in Kuhdasht gedood tijdens protesten.
NBC News kon niet onafhankelijk bevestigen welke versie van de gebeurtenissen correct is.
Vergelijking met eerdere protestgolven en de regeringsreactie
De huidige demonstraties worden beschouwd als de grootste sinds de “Woman, Life, Freedom”-protesten van 2022 en 2023. Deze mobilisaties debuteerden als reactie op politieke onderdrukking en werden slechts neergeslagen na grootschalige actie van de veiligheidsdiensten, waarbij ongeveer 500 mensen stierven en duizenden werden gearresteerd.
Hadi Ghaemi, directeur van het Center for Human Rights in Iran, verklaarde dat het regime politiek gezien ingeklemd zit en geen oplossingen kan bieden voor de groeiende onvrede. Volgens hem is geweld altijd een belangrijk instrument geweest voor het regime.
Maatregelen en politieke ontwikkelingen
De Iraanse autoriteiten kondigden een feestdag aan op woensdag, onder de vlag van het slechte weer, waardoor een lange vrije periode ontstond, inclusief het traditionele weekend en de religieuze viering van Imam Ali’s verjaardag op zaterdag. Op zaterdag is ook de herdenking van de dood van generaal Qassem Soleimani, die in 2020 door een Amerikaanse drone werd gedood.
De rol van de VS en toekomstige escalaties
Trump waarschuwde Iran eerder deze week tijdens een bijeenkomst met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu dat America “onvoorziene gevolgen” zou nemen indien Iran zich nogmaals agressief gedraagt. Hij suggereerde dat Iran probeert nucleaire sites te herbouwen, nadat de VS er vorig jaar drie hadden aangevallen.
President Pezeshkian bevestigde op X dat Iran klaar is om krachtig te reageren op “agressieve acties”, maar maakte geen verdere details bekend over mogelijke maatregelen.
